معمولاً وقتی رمان‌نویسان ایرانی، قصد دارند داستانی برآمده از آئیین خلق کنند، نه «رمان» می‌سازند، نه از «آئین» آن‌چنان که شایسته است حرف به میان می‌آورند. دلیلش هم به زعمِ من، اندازه نگاه‌نداشتنِ عناصرِ دخیل در ساختمانِ داستان است. همان عناصری که فرقِ «داستان» با «مقاله» را آشکار می‌کند. گویی که نویسنده فراموش کرده است دارد «داستان» می‌نویسند. حالا در این میان، نویسنده‌ای پیدا شده است که توانسته هم رمانی آئینی خلق کند، هم از آفت «مقاله شدن رمان» بگریزد.

در معرفی این نویسنده باید گفت که چهل و چندسال دارد و اهالی مطالعه به خوبی می‌شناسندش. مجید قیصری که بیش‌تر رمان‌ و داستان‌های کوتاه جنگش را خوانده‌ایم، این‌بار با رمانِ «شمّاس شامی» پا به عرصه «ادبیات آئینی» گذاشته است.

این اثر قیصری، داستانی است دربارهٔ نماینده دولت روم در شامِ زمانِ خلافتِ یزید‌بن معاویه (لعنة الله علیه) که به ماجرای عاشورای حضرت اباعبدالله علیه السلام واکنش نشان می‌دهد.

«شمّاس شامی» روایتی گزارش‌گونه دارد و همین نوعِ روایت، هردم ممکن است به وجه داستانی اثر قیصری ضربه بزند. اما با این همه، مخاطب وقتی پای رمانِ قیصری می‌نشیند، «گزارش‌زده» نمی‌شود و از صرافتِ خواندنِ ادامه کتاب نمی‌افتد.

آیا «شمّاس شامی» یک شاهکار است؟ نه، به هیچ‌وجه. این اثر، یک کار معمولی، اما خواندنی است. چندان گره داستانی ندارد، اما جذابیتی دارد که از جنسِ «عناصر داستان» نیست. البته این جذابیت، می‌تواندِ به «قوهٔ دفعیه» هم بدل شود. چگونه؟ خب، برای گفتنِ جوابِ این سؤال، باید اول بگویم که «جذابیت» رمانِ قیصری از چه جنسی است. رمانِ قیصری برای منِ خواننده از آن جهت جذاب بود که به نوعی، با حادثه کربلا مرتبط می‌شد. به همین دلیل، دوست داشتم بدانم سرنوشتِ کسی که با ماجرای کربلا مرتبط می‌شود چه خواهد بود. اما، این «جذابیت» برای این در من شکل می‌گرفت که منِ خوانندهٔ مثلاً مسلمانِ شیعهٔ بچه‌هیئتی، «حسین بن علی» را می‌شناختم و می‌دانستم که در سال ۶۱ هجری، سپاهی در کربلا گرد آمد و گروهی از خاندانِ رسول الله و اندک یاران‌شان را کشت. اما مخاطبی که با این موضوع آشنا نیست چطور؟ من فکر می‌کنم مخاطب ناآشنا با موضوع کربلا (منظورم فقط از جنبه تاریخی‌اش نیست، بلکه از منظر معنوی و معرفتی هم) نمی‌تواند از «شمّاس شامی» لذت ببرد و این ضعفِ رمان قیصری است.

بگذریم. ظاهراً به جای معرفی کتاب، نقد می‌نویسم. من، این‌جا آمده‌ام تا بگویم‌تان: «شمّاس شامی» رمانی است معمولی که ارزش خواندن دارد و کسی از خواندن آن، پشیمان نمی‌شود. به ویژه در این روزها که روزهایِ محرم است.

ضمناً نمی‌توان طرحِ جلد خوبِ کتاب را هم نادیده گرفت. قیمتِ خوبش را هم.

• ????