اواخر سال گذشته، اعمال برخی تغییرات بر روند اعطای مجوز کتاب از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی آغاز شد. این تغییرات، در دو مرحله از سوی مخبر شورا به صورت مختصر و با جملاتی نظیر: «تغییر خواهد کرد»، رسانه‌ای شد. اما هیچ‌کس نمی‌دانست چه برنامه‌ای برای آیندهٔ ممیزی کتاب ترسیم می‌شود.

«محسن پرویز» معاون فرهنگی وقت ارشاد، از جمله دیگر کسانی بود که خبر اعمال تغییرات در روند ممیزی را به رسانه‌ها داد. اما این عجیب بود. پرویز معاون وزیری بود که در دورهٔ چهارسالهٔ حضورش در وزارت ارشاد، سخت‌ترین و بی‌سامان‌ترین سیستم ممیزی حاکم بود. در آغاز فضایی مبهم و آلوده به تناقض به نظر می‌رسید. از یک طرف، رئیس جمهور خود از وضع ممیزی کتاب گلایه می‌کرد و از طرف دیگر، وزیر تازه‌اش، مسئولِ وضعِ بد کتاب در کشور را در سمت خود ابقا می‌کرد!

با گذشت زمان، موضوعِ تغییر در روند اعطای مجوز که در شورای عالی انقلاب فرهنگی پیگیری می‌شد، از یادِ رسانه‌ها رفت. هرچند زمانی که در یاد بود هم، به دلیل داغ بودن مسائل سیاسی، به آن پرداخته نشد. در این حال، ممیزی کتاب، قیفِ برعکس شد! تا پیش از آن، کتاب‌ها به سختی از سوراخِ تنگ ممیزی عبور می‌کردند اما در بحبوحهٔ حوادث سیاسی سال ۸۸، سوراخ بسیار گشاد شد. بسیاری از فعالان حوزهٔ کتاب، این وضع را تلاشی در جهت کم‌کردنِ نارضایتی‌ها به حساب آوردند.

زمان باز هم گذشت تا بالأخره محسن پرویز جای خود را به یکی از فعالان فرهنگی سپاه داد. «بهمن دری اخوی» پیش از رسیدن به مقام معاونت وزیر در امور فرهنگی، رئیس انتشارات کل سپاه بوده است. سردبیری مجلهٔ پیام انقلاب، معاونت فرهنگی انتشارات صدا و سیما و معاونت فرهنگی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، از جمله مناصب پیشین او است که همه، به نوعی رنگ و بوی نظامی-نظارتی دارند!

آیا معاون تازهٔ وزیر، به نگاهِ بازِ فرهنگی معتقد است و سیاست قیفِ برعکس را ادامه می‌دهد؟ بعید است. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مراسم معارفهٔ معاون تازه‌اش، دربارهٔ روزهای قبل گفته است: «برخی آثاری که ارائه می‌شد، درخور جامعه اسلامی نبود». و این، یعنی وزیر از کار محسن پرویز رضایت نداشته است.

معاون تازه از راه رسیده بنا دارد بوروکراسی را کاهش دهد و به دقت و سرعت در کارها بیفزاید. او، شعارِ پرکردن خلأ در حوزهٔ ادبیات انقلاب و دفاع مقدس را نیز مطرح کرده است. دری اخوی، در سخنانش بر داشتن روحیهٔ «جهادی» هم تأکید کرده. برآیند این جملات نشان می‌دهد حرف‌های دری اخوی چندان تفاوتی با حرف‌های پرویز در نخستین روزهای کارش در معاونت فرهنگی ندارد. کارنامهٔ پرویز نشان می‌دهد او در دورهٔ کارش، چنان اسیر همین بوروکراسی شد که بدترین کتاب‌ها از نظر اخلاقی و سیاسی را مجوز داد و بی‌مسئله‌ترین کتاب‌ها را مدت‌ها در سیاه‌چادرِ ممیزی نگاه داشت! آیا معاون جدید سرنوشتی مانند معاون پیشین خواهد داشت؟

دورهٔ پرویز، دورهٔ اوجِ تفکر «سرشاریزم» بود. آیا دورهٔ دری اخوی چیزی جز این خواهد شد؟

اعمال تغییرات تازه –اما بی‌خبر- در روند ممیزی کتاب و تصمیم شورای عالی انقلاب فرهنگی به نظارت مستقیم بر این روند، تغییر نابهنگام و دور از انتظار پرویز و جایگزینیِ فردی با سابقه کار در سپاه، ابهام فضای نشر کشور را بیش‌تر می‌کند. و این ابهام، هیچ نتیجه‌ای جز سردرگمی، بی‌اعتمادی و رکود بازار نخواهد داشت.

وضع تغییر چندانی نکرده است. پرویز که روزگاری را در لشگر ۲۷ محمدرسول‌الله گذرانده نیز در آغاز کار تصمیم داشت فضای نشر کشور را دگرگون کند. بی‌تدبیری‌ها در اعطای ممیزی و سردرگمی، او و همکارانش را وادار به گشادکردن سوراخ کرد. اما ظاهراً بار دیگر سوراخِ ممیزی به سمت تنگ‌تر شدن پیش می‌رود. و این دور تسلسل مدام تکرار می‌شود…

ارسال نظر سریع

اندکی بعد از اتمام برگزاری بیست و دومین نمایشگاه کتاب تهران در محل مصلا، مسؤولان آتش‌نشانی، انگار که از زیر بارِ سنگینی خلاص شده باشند یا خطرِ بزرگی را از سر گذرانده باشند، به گفتگو با رسانه‌ها نشستند و از خطرات برپایی نمایشگاه کتاب در مصلا گفتند. تصورش را بکنید، میلیون‌ها جلد کتاب در محلی مسقف با درب‌های ورود و خروجِ پر عبور و تنگ.

در آخرین روز اردیبهشت‌ماه امسال، رئیس سازمان آتش‌نشانی تهران با انتشار یادداشتی در رسانه‌ها این‌گونه هشدار داد که: مجریان این طرح، بیش از هر کسی می‌دانستند که نبودن شیر آتش‌نشانی، وجود انبوه مواد قابل اشتعال، انبوه جمعیت دیدارکننده، گرمای هوا و راهروهای باریک و غیرقابل عبور خطر بالقوه‌ای است که در صورت بروز حادثه به فاجعه‌ای عظیم مبدل خواهد شد؛ فاجعه‌ای که پس از وقوع، قطعاً هیچ‌کس پاسخ‌گوی آن نخواهد بود و همه تلاش خواهند کرد با مقصر جلوه دادن دیگران، بیش از همه گناه را به گردن سازمان خدمت‌گزاری بیندازند که در تمام مدت سال دربارهٔ این خطر هشدار داده و برای یافتن گوشِ شنوا لحظه‌شماری کرده است.
در همان ایام بود که رضا امیرخانی –نویسنده- در سایت شخصی‌اش نوشت: «مضحک‌ترین چیزی که این روزها راجع به نمایش‌گاه می‌توان شنید، این گفتار حکیمانه است که مصلای تهران فضای مناسب‌تری است برای نمایشگاه تا نمایشگاه!»
امیرخانی در ادامه متنش آورده است: «باید نوشت از خطرِ انفجارِ حتا یک ترقه در سالن… نه به خاطرِ ترقه که به خاطر از بینِ رفتن نفوس زیرِ دست و پا. در سالنی که کوچک‌ترین امکاناتِ خروجِ اضطراری در آن تعبیه نشده است.»
باز، بازگردیم به نوشتهٔ رئیس آتش‌نشانی و بخوانیم: «سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی درخصوص برگزاری نمایشگاه کتاب سال آینده در این مکان هیچ مسئولیتی را نمی‌پذیرد. برابر شواهد موجود و بررسی‌های کارشناسانه، اصولاً امکان تامین ایمنی لازم برای چنین نمایشگاهی وجود ندارد و نه تنها سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی تهران، بلکه هیچ نهاد دیگری با این شرایط قادر به مقابله با حوادث احتمالی آن نیست.»
بعد از نوشتن چنین یادداشت‌ها و نقل این‌گونه گفته‌ها در رسانه‌های مختلف، محسن پرویز معاون فرهنگی وزیر ارشاد، در تابستان امسال گفت: «این مصاحبه‌ها دغدغهٔ روانی و روحی زیادی برای بازدیدکنندگان نمایشگاه به وجود می‌آورد و درواقع زحمات خود دوستان را زیر سؤال می‌برد.»
همهٔ این‌ها را به‌ گوشه‌ای بگذارید و تازه‌ترین اظهار نظر معاون فرهنگی وزیر ارشاد را بخوانید که خبرگزاری فارس، آن‌را این‌گونه نقل کرده است: «پرویز اخطار آتش‌نشانی را به مزاح تشبیه کرد و گفت: هر کس در برگزاری این نمایشگاه باید وظیفه‌اش را انجام دهد؛ سازمان آتش‌نشانی هم باید سعی کند فضای مصلا را ایمن کند.»
یک‌بار دیگر همهٔ این نقل قول‌ها را کنار هم بچینید. شما هم مانند من فکر می‌کنید معاون فرهنگی وزیر ارشاد، بیش از مسؤولان آتش‌نشانی و مهندسی‌خوانده‌ها، درباره برگزاری نمایشگاه کتاب در محل مصلی می‌داند؟  در این‌صورت، مسؤولان آتش‌نشانی باید هرچه سریع‌تر و طبق نظرات محسن پرویز، از اظهارنظرهای چندماه پیش خود کوتاه بیایند و «وظیفه‌شان را انجام دهند»

تکمله در ۹ بهمن‌ماه ۸۸:

امروز ۹ بهمن‌ماه ۸۸، خبرگزاری فارس از قول محسن پرویز، دلیل برپایی دوباره نمایشگاه در محل مصلا را بدقولی شهرداری و شورای شهر تهران عنوان کرد. ظاهراً دوستان‌مان در معاونت فرهنگی وزارت ارشاد، در تقسیم تقصیرها هم دچار سردرگمی شده‌اند.

ارسال نظر سریع

روز گذشته، رسانه‌ها خبر تغییر در ترکیب داوران بخش داستان کتاب سال را از قول علی شجاعی صائین رسانه‌ای کردند.  با این اتفاق، حتا کسانی که تا کنون دلیلِ نامعلوم بودن اسامی داوران کتاب سال را در نمی‌یافتند، برهان قاطعی یافته‌اند. این، درحالی‌ست که کم‌تر از ۱۷ روز به زمانِ رسمیِ اعلامِ نتایجِ این‌دوره از کتاب سال جمهوری اسلامی ایران زمان باقی است.

در بیست و هفتمین دورهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، حدود ۹۸۵ اثر در بخش داستان تألیفی بررسی می‌شوند و سرانجام، در ۱۹ بهمن‌ماه، اسامی برگزیدگان در بخش‌های مختلف، اعلام می‌شود. دوباره مرور کنیم: ۹۸۵ اثر. و این، صرفِ نظر از آثار دو یا چند جلدی است. در یک حساب سرانگشتیِ سرانگشتی، اگر فرض را بر این بگذاریم که هریک از این آثار، به طور میانگین ۲۰۰ صفحه‌ای است، داورانِ صادق، باید رقمی حدود صد و نود و هفت هزار صفحه را بخوانند.

هر اهلِ تخیلی که دو پاراگراف بالا را خوانده باشد، دربارهٔ داورانِ تازهٔ بخش داستان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، چنین نظری خواهد داشت:

احتمال: داورانی که روز گذشته به جمع داوران پیوسته‌اند اسطوره‌های ناشناخته و نخبه‌های بی‌همتایی هستند که می‌توانند در عرض ۱۵ روز، چند صد هزار صفحه کتاب بخوانند.

اما این، بخشِ ساده‌تر و تازه‌تر ماجرا است. برای آن‌که به عمقِ اهمیت و برنامهٔ «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران» پی ببریم، باید به گورستان اخبار برویم و اندکی نبش قبر کنیم:

■ یازدهم اسفندماه ۸۷ / محسن پرویز گفت: در حوزه‌هایی که جایزهٔ جلال آل احمد قرار است برگزیده داشته باشد، جایزه‌ٔ کتاب سال را نخواهیم داشت… بخش‌های مربوط به جایزه‌ٔ جلال را به منزله‌ٔ منتخب کتاب سال تلقی می‌کنیم و برگزیدگان جایزه‌ٔ جلال در جایزه‌ٔ کتاب سال داوری نخواهند شد.

■ سیزدهم دی‌ماه ۸۸ / علی اوجبی –دبیر کتاب سال- از افزایش داورانِ جایزهٔ جلال آل احمد به جمع داوران بخش داستان کتاب سال خبر داد و گفت: گروه ادبیات داستانی دارای اهمیت زیادی است و از این رو، سعی کردیم بار دیگر و پس از جایزهٔ ادبی جلال، آثار این گروه را مورد بررسی و داوری قرار دهیم. بر این اساس، با افزایش اعضای هیئت داوران جایزهٔ جلال و کمک گرفتن از داوران جدید، آثار این گروه مورد بررسی و داوری قرار خواهند گرفت.

■ دوم بهمن‌ماه ۸۸ / علی شجاعی صائین –رئیس خانه کتاب گفت: به دلیل جلوگیری از تکرار نتایج جایزه جلال آل‌احمد -که بخش ادبیات آن برگزیده‌ای نداشت- ترکیب داوران این بخش از کتاب سال تغییر کرد.

حرفِ اهل تخیل را گفتیم. اما اهلِ تفکر با دیدن این اخبار و اقوال متضاد چگونه می‌اندیشند؟ با این وصف، داوران حق دارند از اعلام نام‌شان پرهیز کنند، چون نام‌شان پشتِ کاری غیرحرفه‌ای می‌آید و اعتبارشان را تحت تأثیر قرار می دهد. اهالی ادبیات هم دیگر می‌دانند جایزه‌ای که داورانش را ۱۵ روز مانده به اعلام نتایج تغییر می‌دهد و در عرض کم‌تر از یک سال، چندین بار روندِ داوری‌اش متحول می‌شود، چقدر حرفه‌ای و قابل اعتنا است. منِ خبرنگار هم می‌دانم وقتی ساعت ۱۳:۰۵ با شماره تلفن روابط‌عمومی کتاب سال که در سایتِ رسمی جایزه آمده است تماس می‌گیرم و می‌شنوم: «اشتباه است»، با چطور جایزه‌ای طرف هستم. به همهٔ این‌ها اضافه کنید هک شدن سایت رسمی جایزه کتاب سال را و وارد نشدن اطلاعاتی مانند «آئین‌نامه» و… را.

به گمان من، در اثبات بی‌آبرویی جایزهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، نقل همان جملات متضاد بالا از معاون وزیر و رئیس مؤسسه برگزارکنندهٔ جایزه، کافی است. بگذارید نظرِ اهالیِ معاونت فرهنگی وزارت ارشاد را هم بپرسیم: اساساً بیت المال و احترام به افکار عمومی چقدر مهم است؟

و نیز پیش‌تر دربارهٔ جوایز خصوصی گفته بودم: خودگویی و خودخندی

ارسال نظر سریع

ماجرای ممیزی کتاب، از قول رئیس جمهور در مناظره‌های انتخاباتی برای تغییر در روند ممیزی کتاب آغاز شد. حتا می‌‌توان گفت، این ماجرا از اختلاف‌نظرهای بی‌حدِ میان رئیس جمهور و محمدحسین صفارهرندی –وزیر فرهنگ دولت نهم- آغاز شد. شاهدان و نزدیکان به رئیس‌جمهور، می‌دانند که او، با «ممیزی کتاب» میانه خوبی ندارد و اگر منعی نباشد، نبودش را بیش از بودنش دوست می‌دارد. اما از طرف دیگر، باقی‌ماندنِ یکی از معاونانِ «سفارش‌شدهٔ» صفار هرندی در مقام خود، مسئله را کمی پیچیده می‌کند.

در این حال، این قولِ رئیس‌جمهور بود که ناشران، خبرنگاران و فعالان حوزه نشر را به انتظار تغییر نشاند.

■ تغییر در رأس اداره مسؤول ممیزی

عصر دیروز، محسن پرویز در جلسه معارفه سرپرستی که بعد از چندماه رئیس اداره کتاب شد، گفت: بحث نظارت قبل از انتشار، هم به لحاظ قانونی برای ما تکلیف است و هم این‌که خودمان در معاونت امور فرهنگی از منظر کارشناسی به آن اعتقاد داریم.

ابینا، ادامه گفته‌های پرویز را این‌گونه نقل کرد: اگر این نظارت صورت نگیرد، بدنه نشر کشور متلاشی شده و توان ایستادگی در برابر تند‌بادهای نشر بی‌نظارت را نخواهد داشت.

و این، یعنی که پرویز، همچنان بر عهدِ پیشین است.

■عاملان کندی‌های گذشته، از اصلاح روند می‌گویند

درحالی که در طول دوره دولت نهم، بسیاری از ناشران از روند نامطلوب صدور مجوز نشر گله‌مند بودند، معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: اگر تنها یک درصد روند صدور مجوزها با تاخیر مواجه شود، یعنی حدود ۵۵۰ ناشر و مولف و مترجم در کارشان با تاخیر رو به رو شده‌اند که این صحیح نیست و باید جواب مراجعات مردم و این قشر فرهیخته به شکلی مطلوب داده شود.

پرویز دلیل این روند را هم این‌طور بیان کرد: بخشی از این نواقص مربوط به ضوابط اداری نادرست است که باید در این دوره اصلاح شود.

این‌سخنان پرویز درحالی ایراد می‌شد که در روزهای اخیر رسانه‌های مختلف و برخی ناشران، پیشنهاد ممیزی و نظارت بعد از انتشار کتاب را مطرح کرده بودند. پرویز این اظهارات را هم بی‌جواب نگذاشت و گفت: مقایسه کتاب و مطبوعات قیاس مع‌الفارق است؛ چون کتاب همیشه موجود است، ولی مطبوعات کارکرد زمانی بسیار کوتاه مدت دارند.

پرویز در این جلسه گفت اگر مردم به کتابی اعتراض کنند، ما موظف به جمع‌آوری آن هستیم.

برای کسانی که وضعیت نشر کشور در طول ۴ سال اخیر را دنبال کرده‌اند، این سخنان پرویز نکته تازه‌ای ندارد و به نظر نمی‌رسد تغییری در روند ممیزی حاصل شود. از این گذشته، حتا در ادبیات و شیوه بیانِ معاون وزیر نیز تغییر چندانی به چشم نمی‌آید.

■ تکرار حرف‌های بالادستی

در همین حال، روز یک‌شنبه حرف‌هایی از قول محمد الهیاری فومنی در یکی از رسانه‌ها نقل شد که در نگاه اول، این‌گونه به ذهن مخاطب القا می‌کرد که صدور مجوز کتاب، ۲۴ ساعته خواهد شد. رئیس جدید اداره کتاب و کتابخوانی ارشاد با گفته‌هایش، به نوعی تأئیدیه‌ای بر حرف‌های معاون فرهنگی وزیر زد و از کوتاه‌ شدن روند اعطای مجوز کتاب گفت.

■ شیطنت یک روزنامه

در این میان، باید امیدوار بود که الهیاری بازتابِ گفته‌های خود را دنبال کند. بی‌شک، آن‌گونه که حرف‌های رئیس اداره کتاب در رسانه‌ها تیتر شد، طبیعتاً انتظار ناشران، نویسندگان و فعالان نشر که بیش از ۴ سال است شاکی‌اند، بالا می‌رود و شاخک‌های بسیاری تحریک می‌شود. چنانکه شبِ گذشته، الهیاری فومنی در گفتگو با «رادیو گفتگو» به کلی زیر حرف‌هایی زد که روزنامه «جام‌جم» از قولش نقل کرده بود و آن را در حد یک خبرسازی رسانه‌ای بی‌اهمیت کرد.

جدای این‌که معاونت فرهنگی وزارت ارشاد باید بیش از این‌ها مراقب شیطنت‌های رسانه‌ای برخی از رسانه‌ها در نقلِ گفته‌های مسؤولانش باشد، باید در این نکته تأمل کرد که اعلامِ زمانِ مشخص برای اعطای مجوز، چقدر کارشناسی‌شده است و گوینده آن، چقدر میزانِ خطا، تعطیلات، حجم کاری پیش‌بینی‌نشده و موارد مشابه را در اعلام این زمان در نظر گرفته است.

■ بر سر کتاب چه می‌آید؟

این گفته‌ها و تغییرات در بدنه معاونت فرهنگی وزارت ارشاد درحالی روی می‌دهد که طی هفته‌های گذشته، شورای عالی انقلاب فرهنگی سرگرم تغییر در آئین‌نامه چاپ و نشر کتاب بوده و چندباری از قول محمدرضا مخبردزفولی خبر این تغییرات، بدون ذکر جزئیاتی درباره آن، رسانه‌ای شده است.

درست در این زمان، الهیاری نیز از بازبینی آئین‌نامه چاپ و نشر کتاب از سوی هیئت نظارت بر ضوابط نشر کتاب خبر داده است، اما او نیز هیچ‌گونه اطلاعات تکمیلی درباره این بازبینی ارائه نداد.

تمامی این تغییر و تحولات، درحالی رخ می‌دهد که کشور در التهابِ سیاسی‌ است و تیتر یکِ خبرهای روزنامه‌ها، کم‌تر رنگِ فرهنگ می‌گیرد. ظاهراً فرصت خوبی‌ست تا در حواس‌پرتی خبرنگاران و ناشران و نویسندگان، تغییراتی در ممیزی کتاب اعمال کرد.

در این میان، فشارِ رئیس‌جمهور از بالا و صاحب‌نفوذانِ نزدیک، اما خارج از بدنه دولت، در تقابل است. یک‌طرف دوست‌دارِ حذف ممیزیِ فعلی‌ است و طرفِ دیگر، این کار را خلاف عرف و آئین و دین می‌شمارد. باید منتظر ماند و دید که زور کدام طرف به دیگری می‌چربد.

باتوجه به بی‌تغییر ماندنِ بخش معاونت فرهنگی وزارت ارشاد، چه تضمینی وجود دارد که بار دیگر، اشتباهات گذشته تکرار نشود؟

ارسال نظر سریع

یک‌شنبه شب، در عین این‌که شبِ بی‌سوژهٔ خبرنگاران فرهنگی بود، خبرنگاران سیاسی با خوشحالی از تالار وحدت خارج شدند. چه روی داده بود که به مذاق سیاسی‌ها خوش آمد؟ پیش از پاسخ‌گویی به این سؤال، باید از دلیل برگزاری مراسم در تالار وحدت بگوئیم.

دوم آذرماه، رئیس مجلس شورای اسلامی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاون فرهنگی وزیر ارشاد، اعضای هیئت علمی جایزهٔ جلال آل احمد و خبرنگاران و برخی از علاقه‌مندان به شرکت در چنین مراسمی، گرد هم آمدند تا به نام جلال، از برگزیدگان دومین جایزه جلال آل احمد تقدیر کنند و گران‌ترین جایزه طول تاریخ ایران را اعطا کنند.

مجری تپق می‌زند

پیش از شروع، ورود خبرنگاران به تالار با مشکل مواجه شد. من و برخی از دوستانِ خبرنگارم، اجازه نیافتیم با وسایل خبرنگاری وارد شویم و به ناچار، دست‌خالی روی صندلی‌های تالار وحدت نشستیم.

مجری مراسم که اسامی کتاب‌های جلال آل احمد را دقیق نمی‌دانست و شمس آل احمد یا رئیس کتابخانه ملی و مجلس را به درستی نمی‌شناخت، در معرفی افراد دچار مشکل شد و نام رئیس کتابخانه مجلس را با عنوان رئیس کتابخانه ملی خواند. دقایقی بعد، از شمس آل احمد که سخت بیمار است و بر اثر کهولت سن، کم‌توان، خواست تا اگر در مراسم حضور دارد، چند لحظه‌ای بایستد تا حاضران ببینندش.

پیش روی من، خانم خبرنگاری که برای واحد مرکزی خبر صدا و سیما گزارش می‌گرفت، در حال گفتگو با منتخب بخش «نقد ادبی» از جایزه جلال آل احمد، چندین‌مرتبه با عنوان «جشنواره» یاد کرد!

دقایقی بعد، محسن پرویز معاون فرهنگی وزیر ارشاد به جایگاه رفت و درباره شمس آل احمد گفت و او را، علاوه بر برادر جلال بودن، نویسنده‌ای توانا خواند. پرویز از سیمین دانشور نیز یاد کرد و دلیل حضورنداشتنش در مراسم را «کسالت» عنوان کرد که به قول معاون فرهنگی، معمولاً گریبان‌گیر خانم نویسنده می‌شود.

فرهنگی‌ترین حرف‌ها

شاید فرهنگی‌ترین گفته‌های مراسم، از دهان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی شنیده شده باشد. سیدمحمدحسینی وقتی به جایگاه رفت، دومین نفری بود که بعد از پرویز، به پرچم کنار جایگاه خورد و نزدیک بود آن را بیندازد. حسینی، درباره شخصیت ادبی و سیاسی جلال گفت و بار دیگر در دوران وزارتش، نشان‌داد که در سخن‌رانی توانا است.

بابِ دندانِ خبرنگاران سیاسی

گوش‌ها تیز بود و به جرأت می‌توان گفت، همه متوجه علی لاریجانی بودند؛ چراکه توانایی‌اش در سخن‌وری و استفاده از تعبیرات و کلمات، برکسی پوشیده نیست.

با شروع سخنرانی لاریجانی که بیش از دیگران طول کشید، خبرنگاران فرهنگی تصور کردند اشتباه آمده‌اند. برخی هم تغییر کاربری دادند و بلافاصله، خبرِ گفته‌های آقای رئیس را برای بخش سیاسیِ رسانه‌شان مخابره کردند. گفته‌های لاریجانی درباره جلال، به تفسیری سیاسی از زندگی سیاسی-ایدئولوژیک وی اختصاص یافت. دقایقی که گذشت، لاریجانی رو به سوی گروه‌های سهیم در درگیری‌های پس از انتخابات کرد و خطاب به آن‌ها، توصیه‌هایی کرد.

به نظر می‌رسید، آقای رئیس برای آمدن به مراسم اختتامیه جایزه جلال آل احمد، بهانه‌ای غیر از «جلال» دارد. لاریجانی، در ابتدای صحبت‌هایش، از حسینی وزیر ارشاد به خاطر نامگذاری جایزه ادبی به نام «جلال آل احمد» تشکر کرد و نشان داد درباره این جایزه اطلاعات چندانی ندارد و نمی‌داند که بنای برگزاری این جایزه، مصوبِ شورای عالی انقلاب فرهنگی دوره دولت هشتم است!

اواخر شب، بخش‌های مختلف خبری تلویزیون، خبرِ گفته‌های لاریجانی درباره مسائل سیاسی اخیر را در فهرست «عناوین مهم» قرار دادند و با تفصیل از آن گفتند. در این میان، سهم اختتامیه گران‌ترین جایزه ادبی طول تاریخ ایران، در حد ۳-۴ سطر بود. آن هم گذرا و کم‌تصویر.

جامعه سیاست‌زده، جایزه ادبی نمی‌شناسد

مراسم اختتامیه جایزه ادبی جلال آل احمد، نمایش خوبی از جامعه سیاست‌زده ما بود. نمایشی که ناشران و یک نویسنده برگزیده با حضور نیافتن در مراسم، چند نویسنده با انصراف از شرکت در جایزه، رئیس مجلس با گفته‌هایش، علی اوجبی –دبیر علمی جایزه- با تفسیری که از جلال ارائه کرد و رسانه‌ها با نوع پوشش خبری‌شان از آن، بازیگران چیره‌دستش بودند.

بی‌شک، تازمانی که خبرهای فرهنگی، تحت‌الشعاع رویدادهای سیاسی‌اند و نگاه نویسنده و ناشر و داور و برگزارکننده و رسانه و رئیس و وزیر به جایزه‌ای که لقب «ادبی» بر ناصیه‌اش خورده است، نگاهی سیاسی است، همچنان از تیتر یک روزنامه‌ها گرفته تا تاکسی‌گفته‌های مردم‌مان، سیاسی خواهد ماند.

یکی بگوید، این سیاست‌زدگی، تاکی و به امید چه حاصلی است؟ اگر جلال آل قلم زنده بود، به برگزارکننده‌گان چنین جایزه‌ای، چه می‌گفت؟

برای اطلاع‌نرسانی!

قراردادن زمانِ برگزاری مراسم در ساعت‌های پایانی روز که روزنامه‌ها قادر به پوشش خبری نیستند، در سال‌های اخیر روالی‌ست که برنامه‌های وزارت ارشاد بر آن به پیش می‌روند. این را اضافه کنید به گرفتن وسایل خبرنگاری از خبرنگاران. انگار همه‌چیز برای اطلاع‌نرسانی آماده شده بود!

ارسال نظر سریع

آن دسته از دوستانی که در جریان نشست خبری هفدهمین هفته کتاب بوده‌اند، می‌دانند که معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، از برگزاری گسترده برنامه‌ها در این هفته خبر داد و مدیر اجرایی، از تراکم برنامه‌ها گفت و مشاور معاون وزیر و خود معاون وزیر، متفق‌القول از بی‌مهری‌های رسانه‌ای و سیاه‌نمایی‌ها گفتند. آقای پرویز، گله‌مند بود که رسانه‌ها، آن‌همه حرکت‌های خوب را نمی‌بینند و فقط بر کاستی‌ها نورافشانی می‌کنند.

این روزها، بسیاری از اخبار رسیده به روزنامه، روایتی‌ است از اجرای فلان برنامه و بهمان طرح، ویژه هفدهمین هفته کتاب. سیل خبرها، گاهی آن‌چنان حجیم است که ما را در گزینش اخبار دچار سردرگمی می‌کند و چه بسا اگر ندانیم و نشناسیم و ندیده باشیم و تجربه نکرده باشیم ۱۶ هفته کتاب را، باورمان بشود که دولت، در عملیاتی گسترده، یک‌باره در ۷ روز، ریشه کتاب‌نخوانی را از بیخ و بُن می‌کشد و می‌اندازد یک جای دور. اما، بسیاری از ما دیده‌ایم و تجربه‌ کرده‌ایم. بنابراین، سیل خبرها، بولتن‌ها و گزارش‌های روابط‌عمومی‌ها، امیدوارمان نمی‌کند!

بد نیست خبردارتان کنیم از یکی از همین «به گزارش روابط‌عمومی»ها تا مشت نمونه خروار دست‌تان بیاید.

در هفته کتاب، خبری از سوی یک خبرگزاری دولتی منتشر شد مبنی بر برگزاری نشست‌هایی موسوم به «یک نویسنده، یک کتاب» در یکی از فرهنگسراهای تهران. البته خبر به نقل از روابط‌عمومی ارشاد بود و طبیعتاً رسانه‌های دیگری هم آن را منتشر کرده بودند. اما در متن خبر رسانه دولتی -که چند ساعت بعد دستکاری شد- اسامی چند نویسنده آمده بود که در این سلسله نشست‌ها حضور می‌یابند و با مخاطبان به گفتگو می‌نشینند. حالا که روزها برچسب هفته کتاب گرفته‌اند، بد نیست آن خبر را «راستی‌آزمایی» کنیم. پس، راه دور نمی‌رویم و سر به سایت رسمی یک نویسنده که نامش در خبر آمده بود می‌زنیم و یک «تکذیب‌نامه» می‌خوانیم!

رضا امیرخانی در سایتش، پیش از آوردن خبر نوشته است: «متاسفانه چنین خبری کذب محض است. رضا امیرخانی در هیچ برنامه‌ این‌چنینی -خاصه با مشارکت معاونت فرهنگی!- شرکت نخواهد کرد. چه در تهران و چه در شهرستان‌ها.
توضیح تکمیلی: در تماس با فرهنگ‌سرای انقلاب مشخص شد که این خبر توسط معاونت فرهنگی به رسانه‌ها داده شده است!»

حالا این‌که معاونت فرهنگی و رسانه‌های همسو با آن، چه کرده‌اند که این نویسنده انقلابی چنین واکنشی نشان داده است بماند، اما در رسانه، به این کارِ معاونت فرهنگی، می‌گویند «شایعه‌سازی» که لابد برای سازنده‌اش نفعی داشته است! به کار آن رسانه دولتی که چندساعت بعد از انتشار خبر، نام «امیرخانی‌» را حذف کرد هم می‌گویند «تولید فله‌ای!»

شما فکر می‌کنید چند درصد از اخبارِ «هفته کتاب»، چنین حال و روزی دارند؟

ارسال نظر سریع

هفدهمین دوره هفته کتاب از امروز آغاز می شود. به رسم دیرین تمام سالهای گذشته و پیش رو قبل از آن در نشست های خبری برنامه های متنوع و نام گذاری روزهای هفته اعلام و در خبرگزاری ها منتشر شده.  و باز به همان رسم دیرین گفته میشود این برنامه ها و فعالیتها به نسبت سالهای گذشته رشد قابل توجهی داشته و معاون فرهنگی وزیر خبر از رشد صد درصدی نسبت به سال گذشته می دهد که با برنامه ریزی های گسترده ممکن شده.  امیدواری زیادی برای اتفاقات خوب در وادی کتاب، این عرصه مهجور فرهنگ کشور در این مدت آفریده شده است.

اما برای اهالی نشر و علاقه مندان کتاب و کتاب خوانی همچنان این دغدغه وجود دارد که به مثل سالهای گذشته همه چیز در حد برنامه های هفته کتاب بماند و باز هم شاهد اتفاقات مقطعی و بدون دنباله باشیم. رخ داد هایی که لازم است تاثیر آنها را نه فقط در مصاحبه های مطبوعاتی و بیلان های کاری مدیران که در واقعیت متن جامعه ببینیم تا مفید بودن آن باور شود.

حاجی آبادی مدیر نشر هزاره ققنوس در این رابطه می گوید: “این هم مثل نمایشگاه کتاب تهران است. یعنی بهانه ای است برای اینکه بتوانیم کار کتاب و کتاب خوانی را ترویج کنیم. منتها خیلی از این بهانه استفاده نشده، همانطور که از بهانه نمایشگاه استفاده نشده. خروجی کار می تواند این باشد که یا میزان مطالعه بیشتر شود یا اینکه تیراژ کتابها برود بالا. ما این خروجی را ندیده ایم. نه برگزاری نمایشگاه کتاب منجر شده که تیراژ کتابها برود بالا و عناوین زیاد بشود نه هفته کتاب. با توجه به خروجی می توانیم بگوییم که خیلی اثر نداشته.”

او میانگین تیراژ کتاب در کشور را نشانه کم اثر بودن حرکت های گذشته می داند و می گوید: “اگر هدف هفته کتاب و برنامه هایی مانند هفته کتاب این باشد که مردم ما کتاب خوان تر بشوند قطعا باید کتاب بیشتری هم فروش برود. این وضعیتی که الان داریم یعنی میانگین دو تا سه هزار برای تیراژ کتاب، نشان می دهد که هرچند تلاشهای خوبی شده و برنامه های خیلی خوبی هم برگزار شده اما منجر به نتیجه نشده”

روند برگزاری هفته کتاب در دوره های گذشته به گونه ای بوده که سید حسین عابدینی مدیر نشر سفیر اردهال که صاحب دو کتاب برگزیده کودک و نوجوان جشنواره کتاب برتر است با اشاره به نمایشگاه های استانی و ذکر این نکته که روند برگزاری از قبل بهتر شده به خبرنگار جوان می گوید:”مراسمی که در هفته کتاب برگزار می شود مراسمی است تشریفاتی و زیاد به کتاب خوانی اهمیت نمی دهند. اینکه چندتا نمایشگاه برگزار می شود یا از یک سری تقدیر می کنند خوب است. اما در روند کتاب خوانی آنطوری که باید و توقع می رود تغییری ایجاد نشده و تفاوت نکرده با سالهای قبل.”

صحبتهای امیرحسین انبار داران که پیش از این ناشر برتردفاع مقدس شناخته شده و اکنون از اعضای انجمن تازه تاسیس ناشران دفاع مقدس است نیز شنیدینی است: “حالا خیلی هم سیاه نگاه نمی کنم که بگویم هیچ اثری ندارد، اما به عنوان یک برنامه روتین، بیشتر تبدیل به یک کار تقویم پرکنی شده تا اینکه بخواهد برای هفته کتاب مفید باشد. ما می توانیم از این هفته کتاب بهره های زیادی ببریم ولی با این کار روتین شده که بیشتر قرار است یک گزارشی ارسال شود به مقام مافوق و یک بودجه ای برایش هزینه شود از هزارتا بهره، ده تا بهره می بریم.”

رضا رسولی نویسنده که عضو هیئت مدیره انجمن قلم است و ۸ کتاب در کارنامه خود دارد، تاکید می کند که پیشرفت دیده ایم و می گوید: “توسعه فرهنگ کتاب خوانی را از چند منظر می توانیم نگاه کنیم. یکی از آنها توسعه ناشران است. وقتی اشتهایی وجود نداشته باشد برای خواندن کتاب بنابراین کتابی یا چاپ نمی شود یا تعداد کمی از آن فروخته می شود. اما وقتی ما می بینیم تعداد ناشران هر سال به نسبت سال قبل افزایش پیدا کرده معنایش این است که نیاز کتاب خوانی جامعه افزایش پیدا کرده. وقتی می بینیم بخش های مختلف ناشران تنوع پیدا کرده و یک ناشر در حوزه های مختلف کتاب چاپ می کند معنایش این است که فرهنگ کتاب خوانی توسعه پیدا کرده. توسعه نشریات متعلق به حوزه کتاب و خبرگزاری های همه حاکی از این است که بلاخره موضوع کتاب و کتاب خوانی رونق بیشتری را شاهد بوده.”

وقتی به سراغ رضا امیرخانی نویسنده رمان های “من او” و “بیوتن” می رویم از گفتگو در باره برنامه هفته کتاب اجتناب کرده و دلیل آن را مربوط بودن این مسئله به وزارت ارشاد ذکر می کند. تا ما از خودمان بپرسیم سیاست های وزارت ارشاد چه بوده که نویسنده ای اینچنین حتا از اظهار نظر درباره آن خودداری می کند؟

صحبت های سید محمد نظام الدین مدیر انتشارات مهرقائم و علم آفرین اصفهان که از ناشران سابقه دار شهرستانی است زاویه هایی دیگر از سوابق گذشته برنامه هفته کتاب را به خصوص در شهرستان ها بازگو می کند: “از نظر ما در استانها هیچ تفاوتی نکرده. برگزاری مراسم هفته کتاب به صورت یک کار روتین اداری درآمده که سالی یک بار توسط اداره کل هر استان انجام می شود و دستور العمل و ضابطه خاصی هم گویا نداشته و ندارد. چون در هر دوره روشهای انتخاب کتاب و برگزاری مراسم هفته کتاب یا جشن کتاب با توجه به تعویض شدن مسئولین و مدیران یک تفاوتی های جزئی می کند. اما تفاوتهای ماهوی که در کیفیت و ارتقای سطح مناسب کتابهای تولیدی اثر بگذارد را ندیده ایم.”

نظام الدین به دغدغه ها و مشکلات دیگری نیز اشاره می کند: “من حتا در طول دو سه سال گذشته چندین بار از مدیران واحد نشر اداره کل جویا شدم که ضوابط گزینش آثار برتر را به ناشران اعلام کنید، تا ما بدانیم ضابطه شما چیست برای گزینش و تعیین آثار کتاب برتر تا ضعف آثار تولیدی خودمان را بشناسیم و در راستای تولید آثار برتری که شما ضوابطش را تعیین کرده اید تلاش کنیم. یعنی بفهمیم علت اینکه برخی از کتابها را انتخاب می کنید و معرفی می کنید و برخی از کتابها را در حالی که به نظر می رسد کتابهای خوبی هستند معرفی نمی شوند و برگزیده نمی شوند چیست؟  من خودم خیلی پی گیری کردم اما از ارائه این ضوابط هم به انحاء مختلف طفره رفته اند. حتا در مورد یکی از کتابهای تولیدی ما به خاطر تصویر گری برنده تقدیرنامه شد این اتفاق نیفتاد.”

محمد رضا حدادی کارشناس نشر و مدیر سایت کتاب نیوز در این باره به نگاه کلان در حوزه فرهنگ اشاره می کند و می گوید:”ما در چارچوبها نسبت به فرهنگ هیچ ایده خاصی نداریم.” و می افزاید:”در مسئولین این زاویه دید وجود دارد که فرهنگ را از زندگی جاری مردم جدا می بیند و آن را یک کار لوکس می داند. در صورتی که فرهنگ یعنی همین زندگی” او از وجود این نگرش درحیطه کتاب نیز سخن گفته و اضافه میکند:”بعضا فکر می کنند کار فرهنگی در حیطه کتاب درحد همان رونمایی است.”  حدادی کتاب هم در این میان یک محصول می داند که عوامل متعدد در رابطه با اقبال عمومی نسبت به آن موثر است و نمی توان با کارهای مقطعی کوتاه مدت اثر عمیقی روی آن گذاشت.

محسن پرویز، معاون فرهنگی وزیر ارشاد در آستانه هفته کتاب در حالی خبر از دوبرابر شدن و رشد صد درصدی برنامه های هفته کتاب می دهد که حمید قبادی در نشست خبری هفدهمین هفته کتاب بودجه اختصاص یافته برای برنامه های این هفته را ۴۰ میلیارد ریال اعلام کرده. موضوع وقتی جالب می شود که بدانیم این مبلغ دقیقا معادل بودجه تخصیص داده شده برای شانزدهمین هفته کتاب در سال گذشته است. سوال اینجاست که آیا شاهد افزایش بهره وری ۱۰۰ درصدی هستیم یا در دوره های گذشته به همین نسبت اتلاف منابع داشته ایم؟ و امیدوار باشیم که گزینه های “هیچ کدام” و “تمام گزینه ها” جواب درست نباشند و آرزو کنیم هفدهمین هفته کتاب برای کتاب و کتاب خوانی اثربخشی مثبتی داشته باشد.

ارسال نظر سریع

یک: نشست مطبوعاتیِ هفدهمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران. معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، دکتر محسن پرویز، به عنوان متولی اصلی کتاب در کشور، پس از دقایقی، جلسه را ترک می‌کند و انبوه خبرنگاران را با سؤالات‌شان تنها می‌گذارد. اندک سؤالاتی که خبرنگاران توانستند از پرویز بپرسند، با پاسخ‌هایی کوتاه و خنثی مواجه شد. تا آن‌جا که معاون فرهنگی وزیر، در پاسخ به سؤالی مبنی بر ماندن یا نماندن وی در سمتش، گفت: بهتر است به مسئله هفته کتاب بپردازیم. بعد از این جمله، انتظار خبرنگاران این بود که سؤالات‌شان درباره هفته کتاب بی‌جواب نماند.

آقای پرویز، از هفته کتاب به عنوان «رخداد ملی» یاد کرد، اما این‌قدر هم برای «رخداد ملی» زمان نگذاشت و دقایقی بعد، جلسه را ترک کرد و به خبرنگاران فهماند که هفته کتاب آن‌قدرها هم اهمیت ندارد تا یک مدیر اجرایی بخواهد یکی-دو ساعت وقت برایش صرف کند. از آن به بعد، خبرنگاران با یک سرپرست موقت و یک مشاور معاون وزیر مواجه بودند.

دو: سرپرست موقت اداره کتاب، محمد الله‌یاری، پس از ترک جلسه از سوی پرویز، چند دقیقه‌ای صحبت می‌کند. آن‌چه مدیر اجرایی برنامه‌های هفته کتاب می‌گوید، فهرستِ بلندبالایی‌ست از تقدیر و سپاسگزاری از دست‌اندرکارانِ برگزاری هفته کتاب. این‌بار نیز، چیزی دستگیر خبرنگاران نمی‌شود.

نوبت به حمید قبادی، مشاور معاون فرهنگی وزیر ارشاد می‌رسد. قبادی که «آماردهی» را خواستِ شیرینِ خبرنگاران می‌شمارد، آمارهای کمّی هزینه‌ها و رخدادهای هفته کتاب را ذکر می‌کند و بعد، درباره چند موضوعِ اجرایی در حوزه کتاب، سخن می‌گوید.

سه: قبادی، از برداشتن گام‌های نخستین، برای پیگیریِ قانون حقِ مالکیت معنوی می‌گوید. مشاور معاون فرهنگی وزارت ارشاد، از موضوع «حق مالکیت معنوی» به عنوان موضوعی مهم یاد می‌کند.

جایگاه مشاور در یک دستگاه اجرایی چیست؟ مگر نه این‌که مشاور، می‌بایست به مدیر دستگاه اجرایی، مشاوره بدهد؟ آیا آقای قبادی، درباره مسئله حق مالکیت به آقای پرویز مشاوره داده‌ است؟ درباره هفته کتاب چطور؟ اگر داده است، خود وی باید در این‌باره به خبرنگاران پاسخ بدهد یا مدیر ایشان؟

چهار: البته ما که فهمیده‌ایم هفته کتاب چندان اهمیتی ندارد و طی این یادداشت، این نکته را به مخاطبان‌مان هم گفته‌ایم. اما، اگر روزی هفته کتاب مهم شد، بد نیست بپرسیم معیارهای انتخاب خادمان و برترین‌های نشر از سوی معاونت فرهنگی در هفته کتاب چیست؟ می‌توان پرسید؟

ارسال نظر سریع

امروز، آغازین روز هفدهمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران است. هفته‌ای که دبیر شورای فرهنگ عمومی، «هفته» بودنش را قبول ندارد، اما می‌گوید: «با این حال مخالفتی با برگزاری برنامه‌های وزارت ارشاد که به نام هفته کتاب صورت می‌گیرد، نداریم.»

می‌دانید آقای وزیر، هفده سال است که «هفته کتاب» در ایران برگزار می‌شود و طبیعی به نظر می‌رسد که افکار عمومی، نتایج محسوس و قابل‌اندازه‌گیری این هفده هفته در هفده سال را ببینند. به خصوص که معاون فرهنگی شما معتقد است هفته کتاب «تنها نمایش جلوه‌ای از فعالیت‌های ارشاد در حوزه کتاب» است. اگر شما معتقدید که پس از این هفده سال، محصولِ محسوس و ارزشمند و قابل ارائه در حوزه کتابخوانی داشته‌ایم، می‌پرسیم چرا هنوز اندر خم استخراج آمار سرانه مطالعه گیر افتاده‌ایم و تازه، پس از ۱۶ سال «نمایش جلوه فعالیت‌های ارشاد» تازه به گفته معاون فرهنگی‌تان رسیده‌ایم به این‌جا: سرانه مطالعه هر ایرانی ۱۸ دقیقه.

آقای وزیر! البته شاید شما هم مانند بسیاری از کارشناسان، ناشران، کتاب‌خوانان و مردم کتاب‌نخوان، پذیرفته‌اید که متأسفانه مردم ایران چندان کتاب را قدر نمی‌دانند و حتا گذشت ۱۶ هفته کتاب نیز، نتوانسته مردم را با کتاب آشتی دهد. اگر چنین عقیده‌ای دارید، به نظر شما دلیلش چیست؟ به نظر شما، چرا با گذشت زمان، شکایت اهالی مطالعه از «کتاب‌نخوانی» مردم شدت می‌گیرد؟

آقای وزیر! بگذارید از هفته‌های بی‌نتیجه گذشته که اغلب صرف اعلام آمار شده است نگوئیم و برویم سراغ فرداها. در خبرها آمده بود و ما خواندیم و نوشتیم که اخیراً فرموده‌اید: «برای افزایش فعالیت‌های وزارت ارشاد فراخوانی تنظیم کردیم تا کسانی که نمی‌توانند خود را با سرعت و چابکی وزارت ارشاد هماهنگ کنند، از این کار کناره‌گیری کنند.» بعد هم فرموده بودید: «سرعت و چابکی و داشتن نیروهای فعال برای وزارت ارشاد بسیار مهم بوده که نمی‌خواهیم رکود، ایستایی و رخوت را داشته باشیم و بدنه این وزارتخانه به سمت رونق و چابکی پیش خواهد رفت.»

این گفته‌های شما طبیعتاً انتظار اهلِ فرهنگ را بالا می‌برد. به خصوص در حوزه کتاب که در ۴ سال اخیر، مجموع سیاست‌های این حوزه، دلخوری‌ها و کدورت‌ها و شکست‌های بسیاری پدیدآورد. اکنون که خبرها از احتمال ابقای آقای محسن پرویز در معاونت فرهنگی وزارت ارشاد حکایت می‌کند، ما این‌گونه تصور می‌کنیم که شما، از فعالیت‌های ۴ساله ایشان در حوزه‌های فرهنگی راضی هستید. پس به عقیده شما، چرا اغلب فعالان حوزه کتاب، ۴ سال «نارضایتی» را دم گرفته بودند؟ به نظرتان، «بی‌اعتمادی»ها میان دولت و بخش خصوصی در حوزه کتاب، معلول چیست؟

آقای وزیر! فضای نگارش و تولید و فروش و خرید کتاب، این‌روزها پر است از بی‌اعتمادی. در مقابل، سخنان شما به هریک از اهالی مطالعه امید می‌دهد. انتظار این است که «امید» به «بی‌اعتمادی» بچربد.

ارسال نظر سریع

در قابل دفاع نبودن عمل‌کرد فرهنگی دولت نهم، همین بس که رئیس جمهور در یکی از مناظرات تلویزیونی ایام انتخابات، شخصاً به ضعف عمل‌کرد در این حوزه اعتراف کرد. طبیعتاً این اعتراف، انتظار اهالی فرهنگ از رئیس دولت دهم را بالاتر می‌برد، همان‌گونه که شعارها و وعده وعیدهای آغازین دولت نهم نیز چنین کرد.

انتظار اهالی فرهنگ در طول عمر دولت نهم به یأس گرائید و نتیجه آن شد که تقریباً همهٔ طیف‌ها، لب به انتقاد و اعتراض گشودند.

مخاطبان همیشگی «خانه کتاب اشا» خوب می‌دادند که بنای ما هرگز بر انتشار مطالب سیاسی نبوده و نیست. در شرایط فعلی، تصور می‌کنم که گفتن از نقایص و معایب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت نهم، نه برای نقد و اصلاح، که برای پیش‌گیری از تکرار معایب در چهار سال آینده، تنها کاری است که از امثال ما بر می‌آید.

■ سر دادن شعارِ تلاش برای اعتلای داستان‌نویسی

پذیرش مسؤولیت معاونت فرهنگی وزیر ارشاد نهم، توسط یک نویسندهٔ دسته‌چندم، همراه شد با اعلام شعارِ «تلاش برای اعتلای داستان‌نویسی». محسن پرویز با سر دادن این شعار، بسیاری از ما را به آینده امیدوار کرد، اما طولی نکشید که امیدمان نا امید شد. کمی بعد از روی کار آمدن دولت نهم، روند اعطای مجوز نشر با کندی و بی‌برنامه‌گیِ نگران‌کننده‌ای روبه‌رو شد. بسیاری از مجوزهای از پیش اعطا شده معلق شدند و ناشران بسیاری از کتاب‌های منتظر مجوز نشر، در بی‌خبری از سرنوشت کتاب‌هایشان گیر کردند.

هدف وزارت‌خانه چه بود؟ پاک‌سازی فضای نشر از آثار مبتذل و غیراخلاقی. اگرچه هدف خوبی بود، اما روش مطلقاً غلط انتخاب شده بود. وزارت ارشاد چطور می‌خواست هزاران اثر منتشر شده را بازخوانی کند؟

روند کند اعطای مجوز هم در این شرایط پیش‌بینی می‌شد. بازخوانی آن‌همه کتاب در حالی انجام می‌شد که همین‌طور بر تعداد کتاب‌های منتظر مجوز نشر افزوده می‌شد.

در همین احوال کتاب‌هایی مجوز نشر گرفتند که -عین یا نظیرشان- حتا در دوره‌ وزارت آقایان مهاجرانی و مسجدجامعی هم موفق به اخذ مجوز نشده بودند. آثاری که بعضاً خلاف اخلاق ایرانی-اسلامی بودند. کتاب‌هایی چون «یازده دقیقه»، «خاطرهٔ دلبرکان غمگین من» و «آهستگی» و…. خنده‌دارتر از این‌ها، کتاب‌هایی بودند که نویسندگانشان چندی بعد توسط وزارت اطلاعات همین دولت به جرم اقدام علیه امنیت ملی و جاسوسی دستگیر شدند! (رجوع کنید به فهرست آثار منتشر شده سه نفر جاسوسی که سال گذشته آزاد شدند).

بنابراین، چنین شد که به قول یکی از بزرگان خطاب به وزیر ارشاد دولت نهم: فرش نجسی به شما تحویل داده شد و شما رویش نشستید.

اما از همهٔ این‌ها گذشته، ارشاد دولت نهم چه حرکتی برای ترجمهٔ آثار ایرانی به زبان‌های دیگر کرد؟ چه تلاشی برای حمایت اصولی از نویسندگان و حرفهٔ نویسندگی کرد؟ چه قدمی برای شناخته شدن نویسندگی به عنوان شغل برداشت؟ چه‌قدر برای اعطای مدرک معادل به نویسندگان زحمت کشید؟ هیچ و بالاتر از هیچ این‌که بعضاً جلوی برخی از این موارد با جدیت ایستاد!

■ افول جوایز ادبی خصوصی و دولتی

در این دوره، اغلب جوایز خصوصی رو به زوال گذاشتند. با قطع حمایت‌های مالی دولت، جوایز خصوصی با مشکلات مالی جدی مواجه شدند تا جایی که بسیاری از آن‌ها دیگر سر بر نیاوردند. اگرچه بسیاری از این جوایز با سیاست‌های دولت نهم سازگار نبودند، اما به جای تعطیل کردن‌شان، شاید بهتر بود با تعامل و تفاهم در برخی نکات کلی، به صاحبان جوایز خصوصی نیز اجازهٔ ابراز نظرِ -هرچند مخالف- می‌دادند.

دربارهٔ جوایز دولتی و تخلفات‌شان از قوانین خود نیز پیش‌تر مطلبی در اشا منتشر شده است. قدر و اعتبار این جوایز در دولت نهم بیش از پیش از کف مملکت‌مان رفت و در مواردی (مثلاً جایزه جلال آل احمد) برگزار نشدند یا تنها یک دوره به صورت گسترده و جدی برگزار شدند (مانند جایزهٔ گام اول).

دربارهٔ معرفی داوران هم، همان کسانی که در دوره‌های سابق همواره از معرفی نشدن داوران شکایت داشتند، در این دوره جز مجریان و داوران جوایز دولتی شدند و نام خود را پنهان کردند!

■ شکست طرح‌های ملی و هدر دادن بیت‌المال

این قلم، همزمان با آغاز اجرای طرح ملی «بن الکترونیکی کتاب» یادداشت-گزارش‌هایی در نقد روش اجرایی این طرح در روزنامهٔ جام‌جم منتشر کرد و دلایل و شواهدی آورد تا شاید کسی، جایی، فکری بکند. طرحی که امروز کوچک‌ترین حرفی درباره‌اش نمی‌شنویم.[۱]

طرحی که با کم‌بود بودجه هم مواجه شده.

طرحی که به قول شخص وزیرِ وقت، پس از کارت سوخت، بزرگ‌ترین طرح ملی محسوب می‌شد.

طرحی که بنا بود نخست مانع سوء استفادهٔ دلالان و افراد سودجو از بن‌های کاغذی شود، دوم دولت الکترونیک را پر و بال بیش‌تری بدهد، سوم به دست اهلش برسد و چهارم تمام معایب بن‌های کاغذی را رفع کند. اما در عمل، همهٔ این اهداف نامحقق ماند.

شاهد مثال این دعوی، نکته‌ای است که این قلم در یکی از گزارش‌هایش نوشت و از فروش غیرقانونی بن‌های الکترونیکی خبر داد. با این همه، وقتی وزیر وقت را در یک نشست خبری گیر انداختم و دربارهٔ این موضوع چیزهایی گفتم و چیزهایی پرسیدم، جناب آقای صفار پاسخ داد: نمی‌دانم! فکر نکنم!

این‌ها همه در حالی بود که آن زمان در صفحهٔ کتاب جام‌جم، بیش از ۵ مطلب (گزارش و یادداشت) دربارهٔ این موضوع منتشر شده بود. جالب‌تر این‌که یک‌بار به یکی از مسؤولان مطبوعاتی (دقت کردید؟ مطبوعاتی) وزارت‌خانه این نکته را گفتم و او هم همچون بالادستی‌اش، ابراز بی‌اطلاعی کرد!

پاسخ وزیر وقت البته برای من طبیعی است. به خاطرم می‌آید جمله‌ای که یکی از همکاران ژورنالیستم در روزنامهٔ کیهان برایم گفت: آقای صفار حتا یک یادداشت فرهنگی هم در طول کار روزنامه‌نگاری‌اش ننوشته!

البته این هم طبیعی است! چون انگاری نه تنها خود آقای وزیر وقت، که همکاران کارمندان بخش مطبوعاتی‌شان هم روزنامه نمی‌خواندند.

■ مشاوره و تصمیم‌گیری کلان در انحصار گروهی محدود

در این دوره، تیمی در مرکز مشاوره و تصمیم‌سازی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار داشتند (و شاید بعداً هم باشند) که نام‌شان را «تیم سرشار» گذاشته‌ام. تیمی به رهبری آقای محمدرضا سرشار که در ارگان‌ها و مراکز مختلفی همچون «حوزه هنری»، «کانون اندیشه جوان»، «پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی»، «هیئت مدیرهٔ انجمن قلم ایران» و… در کنار هم بوده‌اند و کم و بیش حلقهٔ خود را حفظ کرده‌اند.

تیمی که پس از روی کار آمدن دولت نهم، اجرا، داوری و برگزیدگی جوایز ادبی دولتی را میان خود تقسیم کرد. علاوه بر این، در نهاد کتاب‌خانه‌های عمومی کشور هم جایگاه کلیدی یافت. و در مناصب و امتیازات وزارت‌خانه نیز.

با مرور اسامی داوران و برگزیدگان جوایز ادبی دولتی در چهارسال اخیر (همه رقمش: زنانه و مردانه و بچه‌گانه) به اسامی افراد این حلقه مکرراً برمی‌خورید.

البته این حلقه، برای اعضایش احترام زیادی قائل است، عضو کم‌تر می‌پذیرد و غیرخودی‌ به درونش راه نمی‌دهد؛ تا آن‌جا که انقلابی‌های بیرون از حلقه را نیز شایستهٔ حضور در مناصب و برخورداری از امتیازها ندانسته. نمونه‌اش: محمدرضا بایرامی، داوود غفارزادگان، مجید قیصری، رضا امیرخانی، سیدمهدی شجاعی و دیگرانی که استخوان‌ خُرد کرده‌های ادبیات پس از انقلاب و از جمله پدیدآورندگان آثار ماندگار داستانی‌اند.

جالب‌تر از این، باقی ماندن حلقه‌های قدیمی کارمندی ارشاد در رده‌های بالا است. حلقه‌هایی که هیچ تناسبی با سیاست‌ها و آرمان‌ها و ارزش‌های دولت نهم نداشتند و ندارند و اتفاقاً در ممیزی، کتاب سال، اداره کتاب، خبرگزاری کتاب و بخش‌های مهم دیگر هم‌چنان پایدارند و هم‌چنان ساز ناکوک می‌زنند. (لابد همان‌هایی که وزیر وقت می‌گفت تسویه می‌شوند!)

■ خبرگزاری غیرقانونی کتاب و قلع و قمع صفحات کتاب خبرگزاری‌های دولتی

در این دوره «ایبنا» سر برآورد. طرح ایبنا متعلق به روزنامه‌نگار-نویسنده‌ای بود که هیچ تناسبِ رفتاری و فکری با دولت نهم و ارشاد دولت نهم نداشت. بنابراین، گذاشتند طرح تا مرحلهٔ اجرا پیش برود و بعد خیلی راحت صاحب طرح «دک» شد.

ایبنا طبق قانون دولت نهم غیرقانونی است. طبق این قانون، هیچ نهاد دولتی حق تأسیس خبرگزاری ندارد. برای فرار از انگِ «غیرقانونی» ایبنا را به مؤسسهٔ «خانه کتاب ایران» منتسب کردند که خودش مؤسسه‌ای دولتی است!

از روند غیرحرفه‌ای و انتشار اخبار خلاف واقع و تکذیب مکرر اخبار این رسانه توسط افراد حقیقی و حقوقی بگذریم که کلام طولانی شد!

از تحت فشار قرار دادن خبرگزاری‌های خصوصی برای تعطیل کردن صفحات کتاب‌شان هم ایضا.

■ انتخاب همکاران بی‌صلاحیت

شاهد مثال این ادعا، گفته‌های رئیس فعلی ادارهٔ کتاب است. برای آشنایی با آقای رمضانی، سری بزنید به گزارش‌های منتشر شده در اشا، دربارهٔ معیارهای تعیین قیمت کتاب و تخلف ناشران در اعلام شمارگان کتاب. با خواندن حرف‌های آقای رمضانی -که البته انسان محترمی‌ هستند- با گفته‌های مسؤولی که ذره‌ای از حیطهٔ کاری‌اش مطلع نیست آشنا می‌شوید.

وزیر وقت، از این دست هم‌کارانِ محترم اما بی‌دانش البته زیاد دارند.

■ ناشرانِ همیشه در صحنه

معایب و نقایص ارشاد دولت نهم، فرصت خوبی به ناشرانِ همیشه نق‌نقو و معترض داد تا باز نق بزنند و صدچندان اشکلات و اشتباهات و ضررهای‌شان را به گردن دولت بیندازند. ناشرانی که در نمایشگاه کتاب امسال، علناً به دروغ می‌گفتند: به خاطر وضع موجود هیچ کتابی چاپ نکردیم! ناشرانی که از لج‌بازی با ارشاد و مظلوم‌نمایی‌هایِ همواره، نان می‌خورند.

نق‌زدن‌های برخی ناشران، آب را چنان گل‌آلوده می‌کرد که نقدهای منصفانه هم لای قال و قیل‌های پیرزنانه گم می‌شد.

■ رئیس‌جمهور همیشه در صحنه

اصل این یادداشت مربوط به دیشب است. حالا نشسته‌ام و تایپ می‌کنم. پیش از آمدن به این‌جا، نگاهی انداختم به تیتر روزنامه‌های صبح. خبر برکناری وزیر فرهنگ و یک وزیر دیگر در صدر اخبار اغلب جراید است. کمی عصبی‌ام البته. دلم می‌خواهد آقای رئیس‌جمهور را ببینم و بپرسم: «خیلی از عمل‌کرد وزارت فرهنگ ناراضی هستی؟ در این ۴ سال نبودی؟ یک‌دفعه اتفاق افتاد؟ شاید آن‌چنان که سوخت و جاده و تورم ذهن‌تان را مشغول می‌کرد، تصویر فرهنگ پیش چشم‌تان نبود، نه؟»

البته، شاید، آقای رئیس‌جمهور روزنامه نمی‌خوانند.

■ اشای همیشه در صحنه!

نقل این حرف‌ها، نقلِ درونیات یک مشت جوجه کتاب‌خوانِ علاقه‌مند به نوشتن و سرودن است. می‌دانیم که کرم از درختی است که «مدیریت فرهنگی» خوانندش. هرچه بگوییم و بنویسم، تا پول نفت را نبُّریم از سفرهٔ فرهنگ و مدیر بزرگ‌شده سر سفرهٔ نفت را نفرستیم خانهٔ خودش، همین آش است و همین کاسه. اساساً ربطی به دولت نهم و دهم ندارد… اصلش یک غصهٔ بسیار گنده است…

[۱] متأسفانه آن‌قدر سواد سایبر ندارند مدیران نشریاتِ به اصطلاح آنلاین که نتوانستم نسخهٔ الکترونیکی مطالبم را بیابم و لینک کنم. جام‌جم سال گذشته سایتش را بازسازی کرد و کل بایگانی گذشته‌اش را به فنا داد… اجرکم عندالله. شکر که باسوادانی چون شما برای مملکت‌مان روزنامه منتشر می‌کنند.

ارسال نظر سریع